Çehov Tiyatro Festivali: Taganrog ve Çehov

0

Çehov Tiyatro Festivali: Taganrog ve Çehov

Hayati Asılyazıcı

TAGANROG, Azak Denizi kıyısında, 350 bin nüfuslu bir il. Azak Denizi Rusya Federasyonu haritasında Azov Denizi diye bilinmektedir. Kanalla Karadeniz’e bağlıdır. Güneyinde Karadeniz ve Rostov kenti var. Rus Havayolları’yla Rostov’a uçtuk. Rostov Havaalanı’na indiğimde (çünkü tek çağrılı bendim) Vali Yardımcısı, Taganrog’daki Çehov Tiyatrosu’nun idari işlerden sorumlusu Anastasya Ustinova ve değerli dostum, bilim insanı Azeri asıllı Doç. Dr. Eldar Sadıkov’u da karşımda bulmaz mıyım? Araçla, Taganrog’a döndük. Gecenin ilerlemiş saatiydi, Eldar Sadıkov’la otelimize çekildik.

Taganrog dendiğinde Çehov’la birlikte anılır. Ruslar, Çehov’un Taganrog’u diyorlar. Bu bağ ve tutku öylesine güçlü ve tutkulu ki anlatmam kolay değil. Çehov’la dopdolu bir kent. Fotoğraflarla bütün kentin neredeyse topoğrafyasını çıkardım diyebilirim. Benim anlatacağım oyunlar, Çehov ve Taganrog dizi yazısı konusu. Çehov, Taganrog’da doğdu, Gimnazyum’u (liseyi) orda bitirdi. Tiyatro alanında Taganrog’da bilinçlenmeye başladı. Tıp eğitimine kadar ailesiyle birlikte Taganrog’da yaşadı. Yaşadığı üç evini gezdim, fotoğrafları çekildi.

DÜŞ VE GERÇEK
Taganrog, benim için bir düş kenti oldu. Çehov’un yapıtlarını çok sevdiğimden midir nedir, hiçbir kent Taganrog kadar beni etkilemedi. Bunu kentleri karşılaştırarak söylemiyorum. Çevresel açıdan da güzel bir kent Taganrog. Ne var ki, beni düşle ve gerçekle buluşturan kentin etkisinin nedeni kişisel olarak Çehov ve yapıtlarına olan sevgimdendir belki de. Bilinçli olarak söyleyecek olursam, Çehov’un yapıtları yıllardır başucu kitaplarımın arasındadır. Dostoyevski de… Çehov’u biliyorum demek kolaya kaçmaktır. Ancak, Çehov’un mektupları dışında aşağı yukarı bütün yapıtları Türkçe olarak yayımlandı denebilir. Taganrog’da izleyip olağanüstü tiyatro yorumu diye nitelendirilen oyun, Taganrog’daki Çehov tiyatrosunun oynadığı oyundu. Taganrog Çehov Tiyatrosu, ev sahibi olarak Çehov’un "Sevgili Meleğim" adlı oyununu sergiledi. Bu oyunu ben de ilk kez görüyordum.

Bu oyunun öyküsü var. Çehov, "Sevgili Meleğim"i 17 yaşındayken Taganrog’da yazmış. Çok sonraları, Taganrog’da arşivde bulunuyor. 1925’te Londra’da sahneye konuyor, başarısız oluyor. Anlaşılan, Stanislavski yöntemi ile sahneye konulamadığı için başarısız oluyor Dünya Prömiyeri. 1959’da Moskova’da Vaktangov Tiyatrosu’nda sahneye konuyor ama iyi yorumlanamadığı için afişten çabuk iniyor. Ta ki, 1995’te Voronej Akademik Drama Tiyatrosu’nda, aynı tiyatronun Genel Sanat Yönetmeni Anatoli Vasilyeviç İvanov sahneye koyuncaya kadar. İnanılmaz bir başarı ve ilgi uyandırıyor "Sevgili Meleğim". Uzun yıllar afişte kalan oyun, kapalı gişe oynuyor. 1997’de Anatoli Vasilyeviç İvanov, Çehov’un "Sevgili Meleğim" adlı oyunundaki yorumuyla, "Devlet Altın Madalya Ödülü"nü alıyor… Çehov’un oyunuyla Altın Madalya Ödülü’nü alan Rus yönetmen pek anımsayamıyorum.

Taganrog Çehov Tiyatrosu kapanış oyunu için "Sevgili Meleğim"i oynadı. İşte düşle gerçeği Taganrog’da yaşadım. Şiirsel gerçekçiliğin büyük ustası Anton Çehov’un nasıl bir olağanüstü yazar olduğunu ilk oyununda görüyorsunuz. 47 yaşına dek yazdığı bütün yapıtları ortada. Çehov, tiyatro ve edebiyatıyla, Shakespeare tragedya ve komedyalarıyla, Mozart müziğin çeşitli dallarında verdiği yapıtlarla zaten ‘dahi’ sanatçılardı. 47 yaşında ölen Çehov, bir efsane yazardı. "Sevgili Meleğim"i gördükten sonra, yazarı düşündüğümde efsane sözcüğü, Çehov’la çok örtüşüyor. İlkokul çağında izin verilmediği için, üst locadan gizli gizli oyunları izler, sürekli notlar alırmış. Sekiz on yaşlarında gizli girip oturduğu üst loca korunuyor. Stanislavski’nin Moskova Sanat Tiyatrosu’nda çalışmaları (provaları) yönettiği koltuğun adı yazılarak korunuyor olması gibi.

Çehov Tiyatrosu, 182 yıl önce, Taganrog’un önde gelen tüccarları tarafından İtalyanlara yaptırılıyor. Bu girişimcilerin arasında Çehov’un babası da bulunuyormuş. Taganrog, uzun yıllar ticaret merkezi olarak ilgi gören bir kentmiş. İtalyanlar, Milano’daki Scala Operası binasının aynı modelini yapmışlar. 550 kişilikmiş. Şimdilerde 450 kişiye indirilmiş. Daha rahat oyun izlenebilsin diye. Çok bakımlı, kadife koltukların her oyundan sonra üstleri örtülüyor. Gördüğüm en sevimli ve güzel tiyatro binası.
(Sürecek)

(22.06.2009)

Çehov Tiyatro Festivali: Taganrog ve Çehov (2)

Hayati Asılyazıcı

 

 

"Sevgili Meleğim" Taganrog Çehov Tiyatrosu’nda, "Sevgili Meleğim" Anatoli Vasilyeviç İvanov tarafından sahneye konmuş. Oyunun başlangıcında bir şiir var, şarkı olarak müziklendirilmiş. Anatoli İvanov bulmuş, Çehov’un yazdığı tek şiirini. Şiir oyunla çok örtüşüyor ve bütünleşiyor. Anatoli Vasilyeviç İvanov, Rus klasik yazarlarının usta yorumcusudur. Çağdaş Rus yazarlarının da birçok oyununu sahneye koydu. Genelde Rus yazarlarını ‘tercih’ ediyor (öngörüyor). "Vanya Dayı"nın ilk yazılmış olanını sahneye koymuş, ikinci olarak "Sevgili Meleğim"i; 2002 yılında Rusya Federasyonu Kültür Bakanlığı’nın çağrılısı (davetlisi) olarak gittiğim Voronej Akademik Drama Tiyatrosu’nda Çehov’un sadece Vişne Bahçesi’ni gördüm. İvanov’un yorumuyla. Olağanüstü başarılı bir yapım ve yorumdu. Taganrog Çehov Tiyatrosu’nda izlediğimiz "Sevgili Meleğim" adlı oyunu Anatoli Vasilyeviç İvanov sahneye koymuştu. Yorumu ve takım oyunculuğu, ‘ansamblı’ yorumuyla Rus tiyatrosunda çok önemli bir rejisör İvanov. Çehov Tiyatrosu’nun Genel Sanat Yönetmeni, ünlü bir oyuncu. "Sevgili Meleğim"de çizdiği karakter, onun oyunculuk gücünü gösteriyordu. Ansamblı oyunundaki dengeli yorumu dikkati çekiyordu. Aynı yorum, tiyatronun yerleşik biçemine (üslubuna) oyuncuların özenle uymaları, başrollerden küçük rollere kadar olağanüstü başarıya taşıyabilir bir tiyatro olma durumunu gösteriyordu. Seçkin oyunculuk düzeyini, oyunu sahneye koyan Anatoli V. İvanov sağlıyordu. Taganrog Tiyatrosu ile Voronej Akademik Drama Tiyatrosu arasındaki ilişki, iki tiyatro arasında konuk oyunculuk ilişkisini de getirmelidir. Anatoli İvanov ile çalışmayı sağlayan Çehov Tiyatrosu Genel Sanat Yönetmeni Sergey Gert’tir. Şiirsel gerçekçiliğin dünyaca ünlü yazarı Anton Çehov’un "Sevgili Meleğim"i, yazarın ilk oyunu gibi durmuyor; şiirsel gerçekçiliği yansıtan oyuncular bütünlük (kolektif) anlayışıyla oynuyorlar. Dönemi yansıtan sahne tasarımı (dekor-kostüm), müzik, ışık, malikanede geçen olayın tiyatro salonunda kazandığı görsellik, yukarda da belirttiğim gibi olağanüstü başarıya taşıyordu oyunu. Oyunda görev alanların başarılarının nedeni olağanüstü birlikten, ansambl’dan doğuyordu. Kalabalık oyuncuları bir bir yazmak olası değil. Örnek bir gösteri olduğunu da bir kez daha belirtmek istiyorum. BANKROTİ (İFLAS) Voronej Akademik Drama Tiyatrosu, Taganrog’da yapılan Çehov Festivali’ne katılan topluluklardan biriydi. Gogol’ün edebiyat alanındaki etkisi ne kadar önemli olduğu bilinmektedir. Boşuna söyler miydi Dostoyevski: "Biz, hepimiz Gogol’ün paltosundan çıktık" özdeyişini. Gogol’ün Rus edebiyatına etkisi neyse; Ostrovski’nin de Rus tiyatrosuna etkisi odur. Ve oldukça büyüktür. Ostrovski, 19. yüzyılda Rus tiyatrosunda önemli görevler üstlenmiş, oyun yazarlığıyla da öncülük etmiştir. Gogol, Ostrovski, Bulgakov, Çehov ve birçok çağdaş Rus tiyatro yazarlarının oyunlarıyla ilgilenen, onları sahneye koyan Anatoli İvanov Ostrovski’nin "Bankroti -İflas" adlı oyunuyla, Taganrog’daki Çehov Festivali’ne katılmıştı. Çehov Tiyatro Festivali Taganrog’da seyircisini bulmuş, halkla bütünleşmiş bir festivaldi. Halkın sevgisi, Taganrog’da bir tutkuya dönüşmüş. Voronej Akademik Drama Tiyatrosu, 207 yıllık bir tiyatro. Bir büyük geleneğe sahip kültür kurumu. Dünya ekonomik krizi, kuşkusuz Rusya Federasyonu’nu da etkiledi; bütün dünya ülkeleri gibi. Ne var ki, Rusya Federasyonu’ndaki kriz, sanatı, özellikle de sahne sanatlarını etkiledi. "Bankroti", kapitalizmin çöküş yıllarında, serbest piyasada en çok görülen ‘iflas’ olayının topluma yansımasını gösteren güzel bir oyun denebilir. 2009 dünya ekonomik krizinin, nasıl toplumsal ve bireysel felaketlere yol açtığını görüyoruz. Bütün dünya ekonomik krizin yarattığı labirentin içinde. Girilen çıkmaz sokaktan nasıl çıkılacağını, çözümlenmesi güç sorunların hepsini anımsatan bir oyun. Yönetmen Anatoli İvanov, 2007’deki 8. Karadeniz Tiyatro Festivali’ne "Bankroti" adlı aynı oyunuyla gelmişti Trabzon’a. İleriyi gördüğü konusunda aramızda bir konuşma da geçmişti. "Bankroti", Taganrog Çehov Festivali’nde büyük ilgi gördü. Ostrovski, genellemeden özele giderek bir ailenin iflasın eşiğine gelişini ve ‘para’nın nasıl sorun yarattığını, mal kaçırmanın aile içinde nasıl felakete yol açtığını inanılmaz güzellikte anlatan bir oyun. İvanov’un özelliği olan ansamblı ve psikolojik çözümlemeyle oyunun nasıl yorumlanabileceğini gördük. Bütün oyuncuların görkemli beraberliklerini görkemli yorumlarıyla sahneye yansıtmalarını ilgiyle izledik. Dolayısıyla, bütün roller olağanüstü güzel oynandı. Müzik, küçük bir dörtlü (kuartet) tarafından canlı olarak oyuna katkı sağlıyordu. Dekor ve kostümler, 19. yüzyıl Rusya’sının yansıtılmasında etkiliydi.

Hayati Asılyazıcı
(29.06.2009) 
 

Beğendiysen paylaş.

Yazar Hakkında

Artvinde doğdu. Kastamonu Lisesini bitirdi.

Yorum yapın

Lütfen Güvenlik Kodunu Giriniz * Time limit is exhausted. Please reload the CAPTCHA.